Bert Jonker

1) Welke niet te bedwingen overtuiging, of welk stukje wereldbeeld, verklaart dat ik juist dit vrijwilligerswerk doe?

Nadat ik gestopt was met werken wist ik dat ik wel wat wilde blijven doen. Voor anderen, maar ook voor mezelf. Ik wilde onderdeel blijven uitmaken van de samenleving en contact hebben met mensen. Dat ik toen eerst als energiecoach begon had te maken met mijn eerdere werk als procesmanager Duurzaam bij de gemeente Rotterdam. Hier had ik te maken met beleid rondom duurzaamheid. Als energiecoach voor het Laakkwartier kwam ik aan de andere kant bij mensen thuis, in slechte woningen die grote energieproblemen geven. In die praktijk zag ik armoede en financiële problemen. Ik vroeg me af hoe zij in deze situatie terecht gekomen waren en uiteindelijk wilde ik ze ook weer op weg helpen. En zo kwam ik bij SchuldHulpMaatje terecht. Met het vrijwilligerswerk kan je (een beetje) het verschil maken voor mensen.

2) Had ik een aanname/verwachting toen ik begon als maatje, waarop ik toch echt terug heb moeten komen? Welke is dat en waarom?

In beginsel dacht ik dat het proces om iemand uit de schulden te krijgen een kwestie van maanden was. In de praktijk blijkt dat het soms wel jaren duurt. O.a. door de stroperigheid van diverse partijen, maar ook door de hulpvrager zelf, die niet altijd direct in de meewerkstand staat.
Ik moest me erg aanpassen aan die andere snelheid.

Zo is mijn ervaring dat je bij de belastingdienst altijd in de wacht staat, bijna nooit direct antwoord krijgt, en altijd schriftelijk. Bel je energiemaatschappijen dan hoor je standaard eerst een stem: “het is momenteel drukker dan normaal, dank voor uw geduld”. Ook was er een periode dat er klantbegeleiders bij de belastingdienst waren weggegaan en dat leverde dan vertraging op, mede omdat we voor de nieuwe klantbegeleider opnieuw zaken moesten aanleveren.

Wat betreft het wachten op mijn hulpvrager heb ik wel vaak meer begrip omdat hun situatie voor hen moedeloos voelt. Op het moment dat ze hulp zoeken kunnen ze niet opeens full speed gaan. Er zit veel gelatenheid bij. Inmiddels ga ik er gewoon vanuit dat het minimaal een jaar duurt en het veel inzet en doorzetting vergt. Ik moet zeggen dat het tegenwoordig soepeler gaat bij de gemeente. Als er straks in verband met bezuinigingen van het nieuwe college contracten niet verlengd worden en mensen onvrijwillig weg moeten, zullen we waarschijnlijk weer vertraging gaan zien.

3) Maak ik ook wel eens plezier/lol voor en met de hulpvrager?

Met een aantal hulpvragers die al een tijdje door mij geholpen worden heb ik goed contact. De gesprekken met hen gaan niet alleen over het oplossen van de financiële situatie, maar tevens over gewone, dagelijkse dingen. Ik kan me alleen niet herinneren dat we ook echt flink gelachen hebben met elkaar. Je wordt geen vrienden, ik help ze en als het traject geëindigd is, is het voor mij klaar. Het contact is toch iets tijdelijk. Ik praat sowieso niet over mijn eigen situatie met mijn hulpvragers. En soms is er ook gewoon geen persoonlijke klik met een hulpvrager.

4) Wat zou ik in de wereld van schuldhulpverlening willen aanpassen en waarom?

Als ik zie hoeveel geld er gemoeid is met de hulp aan mensen met financiële problemen moet dit efficiënter kunnen. Er zijn in Den Haag meerdere instanties die zich met dezelfde problematiek bezighouden zonder dat er onderling een goede coördinatie is. Mensen kunnen nu vrij makkelijk “shoppen” van de ene naar de andere organisatie. Zo kan het zijn dat de eerste organisatie de hulp op een gegeven moment stopt als blijkt dat iemand helemaal niet meewerkt, waarna deze persoon bij een andere organisatie kan aankloppen. Het proces begint met hen dan weer van voren af aan. Meer coördinatie zou wenselijk zijn.

Wat ik ook merk, is dat er veel mensen zijn die zzp’er zijn met gigantisch hoge schulden bij de belastingdienst. Denk aan tienduizenden euro’s. Hoe kan dat, vraag ik me af? Waarom is er niet eerder ingegrepen? Waarom laat de belastingdienst toe dat er jaren geen aangifte is gedaan en de kosten al die jaren verder oplopen met aanslagen? Iedereen weet dat dat geld niet terugbetaald kan worden! Ik snap dat de belastingdienst niet kan eisen dat iemand zich uitschrijft bij de Kamer van Koophandel en niet kan zeggen “je bent niet geschikt voor het ondernemerschap”. Ze sturen wel een brief waarin staat “heb je financiële zorgen, ga naar zo en zo”, maar dat is volgens mij alles. Ik heb de antwoorden en oplossingen zelf niet om dit te stoppen.

Het is ook een lastige discussie of schulden altijd en helemaal kwijtgescholden zouden moeten worden. Zelf vind ik dat te makkelijk en niet de oplossing. Je draagt als mens uiteindelijk ook zelf verantwoordelijkheid is mijn mening.

5) Wanneer is/voelt voor mij als maatje een hulpvragerstraject geslaagd?

Uiteindelijk wanneer de hulpvrager uit de financiële problemen is gekomen en verder kan met zijn leven. Soms is een traject met iemand succesvol afgerond en heb ik ook echt het gevoel dat het duurzaam zal zijn. Maar bij anderen kan ik denken “misschien zie ik je over paar jaar wel weer terug”.

Ik was maatje voor een jonge vrouw met wat financiële problemen. Ze kreeg op een gegeven moment een baan en haar schulden waren niet dramatisch hoog. Samen begonnen we met het treffen van betalingsregelingen met schuldeisers. Ze zag dat er met instanties te praten viel en nam dit toen zelfstandig over. Ze was niet direct uit de problemen, maar ik zag dat ze de situatie onder controle had en zelfstandig aan kon. Dat zei ze op een gegeven moment ook zelf en ze bedankte me voor de hulp. Dat traject zie ik dan ook als geslaagd.

Het komt ook voor dat iemand opeens helemaal niet meer reageert. Dan houdt het voor mij op een gegeven moment ook wel op. Dan mail ik ook “je reageert niet meer, dus ik ga ervan uit dat je nu geen hulp meer nodig hebt, maar de deur staat altijd open”. En dan ga ik een nieuw persoon helpen. Ik heb wel resultaat nodig om te voelen dat mijn werk zinvol is. Anders haak ik sneller af.

6) Wat zouden hulpvragers (of maatjes) geheid over mij zeggen, mochten ze een keer met elkaar een Haags bakkie doen?

Poeh, dat weet ik niet hoor. Ik ben iemand die liefst snel aan de slag wil. Ik ben dan wel ongeduldig, maar tegelijkertijd ook volhardend. Mij hoor je niet snel tegen een hulpvrager zeggen dat iets gewoon niet lukt. Ik blijf zoeken naar oplossingen.

Dat ongeduldige zullen hulpvragers merken aan dat ik dan toch iets overneem, maar haha, misschien zeggen ze dan ook wel, “lekker makkelijk dat hij het overneemt”. Iemand heeft bijvoorbeeld een betalingsregeling gekregen en moet in 12 termijnen afbetalen. Ik zeg dan “zet dit bij je automatische betalingen”, maar veel mensen weten niet hoe dat moet. Dan doe ik het eerst voor, maar als het niet echt lukt, neem ik het toch over waar de hulpvrager bij is. Je wilt toch resultaat.

Ik vind het eerlijk gezegd wel moeilijk om in de praktijk precies dat maatje te zijn zoals je op de basisopleiding leert. Ik denk overigens niet dat hulpvragers merken dat ik ook eigenwijs ben. Dat zeggen mijn vrouw en vrienden namelijk over mij 😊.

7) Kan/durf ik het aan te geven bij de SHM-organisatie als ik zelf vastloop in een traject met een hulpvrager?

Ja, dat is me een aantal keer overkomen en toen heb ik ook hulp gevraagd aan onze Haagse SchuldHulpMaatje-organisatie. Zo was er een periode dat meerdere Klantbegeleiders binnen de gemeente niet meer reageerden. Via de SHM-directeur kwam boven tafel dat een van hen daar helemaal niet meer werkte en de ander bleek het dossier gewoonweg niet meer in het vizier te hebben en kwam daarna gelukkig weer op de lijn.

Een andere keer deed de externe partij die door de gemeente als schuldhulpverleningspartij was aangesteld om zzp’ers te begeleiden haar werk niet naar behoren. Ik heb dit toen besproken met de directeur van SHM en door haar opvolging heeft toen een gesprek plaatsgevonden tussen de gemeente, de contactpersoon van betreffende externe partij en mij. Dit resulteerde in de bevestiging dat er het nodige mis was gegaan, maar helaas kon het niet meer rechtgezet kon worden.

De SHM-organisatie pakt zaken zeker en zichtbaar op. Zij gaat het gesprek aan met mensen in het netwerk, maar niet alle zaken zijn altijd op te lossen. “Kantoor” heeft ook niet alles in de hand, maar ik vind ze wel toegankelijk.

8) Hoe reageer ik als ik constateer of vind dat de hulpvrager er de kantjes van afloopt of regels overtreedt?

Dat is me meerdere keren overkomen. In eerste instantie ga ik het gesprek aan. Met de vraag reden waarom. Is er geen verbetering merkbaar dan stop ik zelf ook met de hulp. Het heeft dan verder ook geen zin om mee door te gaan.

Ik had een keer onenigheid met een hulpvrager. Gesprekken gingen moeizaam en hij was niet actief bezig met het oplossen van zijn probleem. Hij was hier ook op gewezen door de gemeente. Hij had redelijk wat schulden, maar het boeide hem niet zo. Hij ging gewoon op vakantie en had het gevoel dat het toch wel voor hem opgelost zou worden en schuldenvrij gemaakt zou worden. We hadden een discussie over zijn uitgavepatroon met een duur telefoonabonnement. Ik vroeg waarom hij de nieuwste iPhone nodig had. Hij zei dat hij er recht op had. Ik heb daar toen toch een opmerking over gemaakt dat ik dat vreemd vond. Probeer nou eerst van je schulden af te komen. Toen heb ik wel even gedacht waarom doe ik dit?

Ik heb nog nooit iemand losgelaten waarvan ik achteraf dacht “dat had ik niet moeten doen”. Ik snap ook dat wanneer ik als nieuw maatje aankom en meteen door wil pakken, degene die al jaren in schuldsituatie zit daar anders tegenaan kan kijken.

9) Wat moet er gebeuren (of juist niet), wil ik dit vrijwilligerswerk over drie jaar nog doen?

Dat is een lastige.

Voor mezelf moet het vrijwilligers werk uitdagend blijven. Ik merk nu soms een gevoel van routinematigheid; weer een hulpvrager met een boodschappentas met ongeopende post, en dan begint het hele proces weer opnieuw.

Daarom heb ik sinds een tijdje ook gekozen voor een coördinerende rol, in combinatie met de maatjesrol. Als Coördinator van wijkteam Bouwlust is het leuk en uitdagend om mijn kennis over te dragen. Ook is er overleg tussen en bijeenkomsten met andere coördinatoren van het wijkteam, maar ook met coördinatoren van andere wijkteams tijdens een vierjaarlijks coördinatorenoverleg. Als coördinator kun je ook invloed uitoefenen op beslissingen en beleid van de organisatie.

10) Welke nieuwe zelfreflectie vraag mag zeker niet ontbreken in de volgende selfie reflectie rubriek?

Ben ik door dit vrijwilligerswerk anders naar mensen gaan kijken?