Gelukkig kunnen Juliette Wareman en Kwint Havermans het goed met elkaar vinden. Zo vinden ze het leuk om samen af te spreken op kantoor om “eerst eindeloos te lullen over van alles en daarna praktische zaken te bespreken”. De uitdrukking: “geen twee kapiteins op één schip”, lijkt dan ook niet op te gaan als het gaat om de coördinatie van project Jong binnen SchuldHulpMaatje Den Haag. Voor dit artikel ging maatje Mandy digitaal in gesprek met Juliette over Jong.

Juliette werkt fulltime als advocaat en begeleidt naast het coördinatorschap zelf jongeren. Dat is best druk: “Ik zou graag 30 uur in een dag willen”. Juliette is ooit begonnen bij SchuldHulpMaatje Utrecht, omdat ze het miste bezig te zijn met mensen zonder een commercieel doel en kwam na een verhuizing terecht bij locatie Den Haag, de stad van haar jeugd. Samen met Kwint, die ook een fulltimebaan heeft en tevens een jongere begeleidt, ondersteunen zij sinds 2020 de maatjes bij hulpvraagtrajecten van jongeren tot 27 jaar. Beiden zijn gepassioneerd over het werk bij SchuldHulpMaatje: “We proberen mensen weer in staat te stellen om de moeilijke dingen te kunnen hanteren, zoals een gezonde financiële huishouding en zelf uit problemen te raken. Wij geloven er heel erg in dat dit ons doel is en voeren veel gesprekken over hoe we dit bij jongeren teweeg kunnen brengen.”

Jong
Ongeveer driekwart van de jongeren heeft problemen met het omgaan met geld, budgetteren en op tijd betalen van rekeningen. In 2016 is SchuldHulpMaatje Den Haag daarom gestart met het project Jong. Maatjes worden dankzij een extra trainingsdag klaargestoomd om jonge hulpvragers te begeleiden bij financiële problemen. Juliette: “Zo’n extra trainingsdag is goed om te leren wat er in jongeren om gaat.”

Alle aanmeldingen van jongeren tot 27 jaar worden direct doorgestuurd naar de coördinatoren van Jong. Kwint en Juliette voeren zelf het eerste gesprek met de jongeren: “Een uitdaging is onze fulltimebaan, maar we willen graag dat als een jongere zich aanmeldt dat één van ons diegene opbelt, zodat er direct contact is en wij bedenken welk maatje het beste bij de jongere past. Elke stad doet dit anders. Bij Jong Den Haag willen we de lijntjes graag zo kort mogelijk houden. Jongeren moeten hun aandacht over heel veel dingen verspreiden, dit helpt om ze aangehaakt te krijgen.”

Maatjes zijn het hart van Jong
“De Jong-maatjes hebben veel geduld, extra affiniteit met jongeren en een groot hart voor jongeren. Het verbaast mij hoeveel je als maatje op je gevoel doet en hoe persoonlijk je wordt met iemand die je niet goed kent. Ik vind het heel knap als je 21 bent en je durft vreemde mensen te bellen om hulp te vragen. Als je iemand dan een stukje verder kunt helpen is dat hoopvol, ook als iemand na een tijd afhaakt.” Wat Juliette altijd aan haar maatjes meegeeft is: “De twee pijlers: let op dat je niet gaat adviseren, maar naast de jongeren blijft staan en jongeren haken vrij makkelijk af, dus wees niet te snel ontmoedigd, maar bedenk nieuwe manieren om de deur altijd open te houden. Maatjes doen dit in hun vrije tijd en die wil je toch een hart onder de riem steken.”

Verschillen
Hele grote verschillen tussen Jong en de reguliere hulpvragen zijn er volgens Juliette niet: “Wat je doet is hetzelfde, de manier waarop is net wat anders. Het grootste verschil is namelijk dat jongeren meer om advies vragen. Jongeren weten vaak niet wat het is om een financiële huishouding te hebben. De hulpvrager is dan ook eerder geneigd volgzaam te zijn. Het is een valkuil voor ons als coördinatoren en maatjes om niet te adviseren, maar juist naast een jongere te gaan staan en diegene zelf dingen te laten doen. Verder zitten er in de werkzaamheden niet zoveel verschillen, het is roeien met de riemen die je hebt. Het mooie aan jonge mensen is dat zij het gevoel hebben dat het leven nog maakbaar en veranderbaar is. Zij hebben vaak de grootste plannen. Dat geeft je energie om iets aan te pakken, maar het risico is dat zij de handdoek in de ring gooien als zij merken dat zo’n traject eigenlijk kneiter zwaar is. Als je jong bent is het lastiger om teleurstellingen telkens weer te incasseren. Hierdoor haken jongeren wel eerder af.” Jonge hulpvragers komen wel sneller op een later moment weer terug legt Juliette uit, maar de deur blijft altijd open bij Jong.

Coördinatorschap
“Je moet zeker niet te veel credits aan Kwint en mij toeschrijven. Maatjes doen het zelf gewoon super goed. We kijken af en toe mee in ons hulpverleningssysteem, appen hoe het gaat, proberen mee te denken en te sparren met maatjes.” Op mijn vraag hoe Juliette denkt dat de maatjes de begeleiding van haar en Kwint ervaren en wat ze over haar zullen zeggen, geeft ze aan: “Ik hoop dat ze dat juist niet zo zien. Ze zijn bezig met een traject en onze taak is dat makkelijker te maken. Dus als zij zich er heel bewust van zijn hoe wij dat doen, doen we dat niet heel goed. Hoe minder ze ons zien, hoe beter een traject gaat en hoe beter wij het doen. We doen het met veel plezier en zijn altijd op zoek naar hoe we dingen makkelijker kunnen maken. Hoe kan de energie van maatjes zoveel mogelijk naar de begeleiding van hulpvragers gaan en minder naar obstakels. Zo weinig mogelijke administratieve rompslomp. Je moet wel de organisatie op orde zien te krijgen, maar we zoeken naar de beste balans hierin. Elmar heeft dit goed opgepakt als directeur. Wat ze over ons zouden zeggen weet ik eigenlijk niet maar ik ben daar wel heel benieuwd naar. Ik zou graag horen hoe de maatjes over onze begeleiding denken, positief of negatief.”

Naast de begeleiding van Jong-maatjes, de intake gesprekken met hulpvragers en begeleiding van een hulpvrager, plannen Juliette en Kwint maatjesavonden in, werken zij aan de samenwerking met andere organisaties en bedenken ze plannen voor de toekomst.

Samenwerking
“Het helpt als je ergens langere tijd bij betrokken bent. We zijn druk bezig om te bekijken op welke partijen we een beroep kunnen doen. We werken onder andere samen met ROC Mondriaan, Jeugdbescherming en met JIP. Maar wat als iemand psychische problemen heeft bijvoorbeeld, hoe kun je daarbij helpen? Wij doen dit nu een jaar, dus zoveel mensen kennen wij nog niet. Wel hebben we regulier overleg met Parnassia om de dingen die wij tegenkomen bij maatjes of hulpvragers die meer op het gebied van Parnassia (hulp bij psychiatrische problemen voor (jong)volwassenen en mensen psychotische aandoeningen) liggen met ze te bespreken. Om zo te zorgen dat een hulpvrager met psychische problematiek niet bij ons blijft hangen. Je kunt er veel mee winnen als iedereen die zich graag wil inzetten voor jongeren zoveel mogelijk weet van elkaars bestaan.”

Toekomst Jong
Een blik in de toekomst: “Er zijn veel meer jongeren met problematische schulden in Den Haag dan we nu bereiken. Omdat we al veel hulpvragers hebben, in verhouding tot het aantal Jong-maatjes, kunnen we nu niet op zoek naar meer hulpvragers. Maar als wij meer fondsen hebben en meer maatjes kunnen opleiden, dan willen we echt kijken, wie missen we nu nog? We proberen zoveel mogelijk jongeren te helpen, maar er zijn groepen die je nog niet bereikt. Hoe lukt dat wel?”
Juliette en Kwint hopen in de toekomst meer jongeren te kunnen helpen door onder andere de naamsbekendheid van SchuldHulpMaatje te vergroten en via opleidingen jongeren te bereiken. Ook hopen zij meer samenwerkingen aan te kunnen gaan om jongeren zo nog beter te kunnen helpen.  

Als laatste een oproep namens Juliette en Kwint: meld je aan en wordt jongerenmaatje!

Handige tips om ‘geldfit’ te worden voor jongeren met en zonder schulden is de site Moneyfit.nl.

Auteur Mandy

Interessante andere jong & schulden artikelen:

Je wordt 18 en ineens financieel verantwoordelijk
Bijdrage van Robert Modderman, Jeugdbescherming

Pilot leerlijn ‘Grip op je Geld’ heeft grote potentie bij preventie van schulden
Bijdrage van Joost Brouwer, ROC Mondriaan

Leer Kwint beter kennen
Bijdrage aan de maatje SelfieReflectie door Kwint Havermans

SchuldHulpMaatje Den Haag nodigt experts uit om hun vakkennis te delen met de Haagse maatjes en te bloggen over actuele onderwerpen, inspirerende cases, of tips. Deze keer is dat Robert Modderman, gedragswetenschapper. Hij werkt bij Jeugdbescherming west.

Hoe ingewikkeld is het, je wordt 18 en je moet alles zelf gaan regelen. Alles komt op je af: het regelen van een zorgverzekering, huurtoeslag, boodschappen, belasting, verzekering, school, studiefinanciering. En naast dat geregel moet je ook enig inzicht hebben in wat de waarde en betekenis van geld is. Het is fijn als je daarbij dan hulp van je ouders of andere volwassenen krijgt om de juiste keuzes te leren maken. Jongeren die wij in de jeugdbescherming begeleiden, hebben die mogelijkheid vaak niet.

Robert Modderman

OV automatisch opladen
“Ik heb een ov-kaart met automatisch opladen. Dus wat de trein kost maakt niet uit, want mijn ov-kaart laadt automatisch weer op.” Dit is wat een zeventienjarige pupil tegen me zei toen ik vertelde wat de reiskosten zouden zijn die hij ging maken door elke dag naar zijn vriendin heen en weer te reizen. Zijn vriendin woonde aan de andere kant van het land dus hij moest hier per dag ongeveer 40 euro voor betalen. Het lukte niet om in te zien dat automatisch opladen en gratis reizen niet hetzelfde is. Het gaat toch automatisch, was zijn gedachte. Hiermee had hij voordat hij het wist een schuld van 300 euro bij de NS opgebouwd.

Geldzaken vanaf 18 jaar
Binnen de jeugdbescherming hebben we vaak te maken met jongeren die 18 worden. Deze jongeren groeien op in pleeggezinnen, gezinshuizen of complexe thuissituaties. Wanneer een kind 18 wordt, is er niet langer iemand die de voogdij over het kind heeft. Dit betekent dat het kind zelf verantwoordelijk is voor de keuzes die hij of zij zelf maakt. En dat zijn dus ook financiële keuzes. Als gedragswetenschapper binnen de jeugdbescherming zie ik helaas dat de kinderen die 18 worden en niet meer onder jeugdzorg vallen, helemaal niet de tools hebben om financieel verantwoordelijke keuzes te maken. Ook is er vaak onvoldoende begeleiding voor deze jongeren om hier keuzes in te maken.

Zorgverzekering
Zo heb ik samen met een jongere gezeten voor een zorgverzekering. Ik heb hem daarbij alles zelf laten uitzoeken om zijn zelfredzaamheid te vergoten. Dit konden we nog in gang zetten voor hij 18 werd en hierdoor kon ik hem door het proces heen loodsen. Deze jongen is nu 18 en heeft een goede verzekering. Ik vraag me echter af of hij in de toekomst verzekeringen gaat vergelijken. Door de vergelijking te maken, kan hij tenslotte veel geld besparen. Begeleiden in dit proces kan niet meer, want hij valt niet meer onder de jeugdzorg nu hij 18 jaar is.

Te vroeg loslaten
Het Nibud zegt: “Gebrekkig financieel beheer, financiële onwetendheid en geen behoefte hebben om te sparen en vooruit te plannen, vergroten de kans op financiële problemen.” De jeugdzorg is nu zo ingericht dat een kind zelf zijn geldzaken moet regelen als hij 18 is.  Veel van de kinderen die 18 worden zijn hier echter nog niet aan toe. We moeten deze kinderen wat mij betreft nu te vroeg loslaten. Veel kinderen die we begeleiden hebben bijvoorbeeld moeite met een opleiding, maar ze hebben veel minder moeite met het aanvragen van studiefinanciering. Ze overzien hierin niet dat ze een schuld aangaan bij de DUO wanneer ze hun opleiding niet afmaken. Daarbij wordt ook verwacht dat ze bijvoorbeeld een belastingaangifte of het aanvragen van toeslagen allemaal zelf kunnen. Processen die soms een beetje handigheid en begeleiding vragen en waar je problemen in kan krijgen wanneer die niet goed worden doorlopen.

Jong en schuld
Kinderen en jongeren maken daarbij soms al schulden vóórdat ze 18 zijn. Hoe goed je als jeugdbeschermer of jeugdzorgwerker ook je best doet om dat te voorkomen. Je kunt bijvoorbeeld niet voorkomen dat een pupil een extra ov-kaart aanschaft. Ik heb hierover gebeld met de NS: hoe kon het gebeuren dat zij zomaar een minderjarige een ov-kaart met automatisch opladen hebben verschaft? Maar de NS nam geen verantwoordelijkheid. Er moest binnen een week betaald worden, want anders zou er een deurwaarder op de stoep staan. Gelukkig hebben we de schuld vanuit jeugdbescherming kunnen aflossen en is de schuld niet meegenomen in het volwassen leven van de jongen. Inmiddels heeft hij een baan in een supermarkt en zorgt hij voor zijn eigen inkomen. Een eigen inkomen waar hij inmiddels op een volwassen manier mee om kan gaan. Het is ontzettend belangrijk dat we ons inzetten als maatschappij voor de juiste financiële begeleiding voor kinderen en jongeren. We kunnen ze op zoveel mogelijk voorbereiden, maar we moeten ze vervolgens niet zonder bandjes het diepe in gooien.

Robert Modderman
Gedragswetenschapper, Jeugdbescherming west

In het schooljaar 2020-2021 startte ROC Mondriaan met de pilot leerlijn Grip op je Geld. Het lespakket is zo speciaal en uniek omdat de studenten tien weken lang lessen volgen die gaan over de zelfredzaamheid op financieel gebied. De leerlijn bestaat uit theorie en een bijbehorende (online)game. Nederlands, rekenen en burgerschap zijn onderdeel van het spel. Joost Brouwer, Adjunct-schooldirecteur School voor Entreeopleidingen van ROC Mondriaan Haaglanden, vertelt aan SchuldHulpMaatje Den Haag over het succes van de leerlijn en de rol die maatjes zouden kunnen hebben bij schuldhulp educatie.

Wij verzorgen opleidingen op niveau aan studenten tussen de 16 jaar tot soms wel 60 jaar oud in de regio Haaglanden. De voorwaarde om deel te kunnen nemen aan een opleiding van onze school is dat je nog geen voortgezet onderwijs diploma behaald hebt. Het grootste gedeelte van de huidige doelgroep zit in de leeftijdsgroep 16 t/m 27 jaar. Ik heb de eer om voor deze doelgroep, in samenwerking met ongeveer 100 collega’s, opleidingen te mogen verzorgen. Belangrijk is hierbij ons motto ‘Relatie voor prestatie’. De docenten zijn echt bezig om deze doelgroep te ‘empoweren’ om weer tot leerprestaties te kunnen komen.

Financiële keuzes
Ondanks de beste bedoelingen van ons team, komt het wel eens voor dat een student toch uitvalt. Dit willen we natuurlijk absoluut niet. Na onderzoek is gebleken dat de vaak aangedragen reden hiervoor financiële problemen zijn. Ik vind dat wij binnen het onderwijs een belangrijke taak hebben om studenten te doceren over het maken van de juiste financiële keuzes. In de preventiefase dienen wij het gesprek aan te gaan met studenten om hen bewuster te maken van het omgaan met geld.

Leerlijn met game
Veel scholen zetten hiervoor lessen in, maar bij onze zoektocht naar mogelijk in te zetten lessen ontdekten wij dat het hier vaak gaat om een eenmalige les en geen structurele aandacht voor financiële educatie. Daarnaast is de les vaak gericht op het voortgezet onderwijs en niet specifiek op onze doelgroep. Daarom hebben we in samenwerking met Rabobank regio Haaglanden en &ranj (gamedesign) een leerlijn met een online spel ontwikkeld dat we afgelopen schooljaar getest hebben in twee klassen. Dit is erg succesvol gebleken. De reacties van de studenten waren zeer positief. Zodoende gaan we aankomend schooljaar dit lespakket en spel inzetten bij acht klassen.

Preventie in schuldhulp
Bij de pilot afgelopen schooljaar bleek daarnaast dat door de leerlijn geldproblematiek eerder herkend wordt en er dus ook eerder actie mogelijk is. Hier komt natuurlijk SchuldHulpMaatje in beeld. Hoe mooi zou het zijn dat deze jongeren, via de hulp van een maatje, zaken op orde krijgen en zo succesvoller kunnen zijn in hun opleiding en in de maatschappij? Daarnaast heb ik met Elmar Hommes gesproken om mogelijk te participeren bij enkele lessen om zo studenten te laten zien welke mogelijkheden er zijn als ze in de problemen komen. Hier zien we samen veel meerwaarde in en we onderzoeken nu hoe we dit voor schooljaar 2021-2022 gaan vormgeven. Ik ben hier echt enorm blij mee!

Grip op je Geld ambassadeurs gezocht
Het lespakket en de game is voor eenieder vrij in te zetten, maar het gebruik van Grip op je Geld is niet gratis, ondanks dat het geen geld kost voor deelnemers. Voor het gebruik van Grip op je Geld gelden namelijk de volgende voorwaarden:

• Leerlijn en spel zijn geschikt voor de doelgroep waar je mee werkt
• Leerlijn en spel worden beide aangeboden
• De leerlijn wordt geïntegreerd in de algemene vakken van de school
• De school neemt deel aan het leernetwerk Grip op je Geld
• Naar buiten toe treedt de school op als ambassadeur van Grip op je Geld

Mocht je interesse hebben in de leerlijn of vragen hebben over onze opleidingen, schroom niet en neem contact met mij op!

Joost Brouwer
Adjunct-schooldirecteur School voor Entreeopleidingen
ROC Mondriaan

j.brouwer1@rocmondriaan.nl
06-21405942

Hulpvrager Zeljko is goed voorbereid. Voor hem ligt een stapel papiertjes met aantekeningen. Hij draagt zijn mondkapje half op zijn gezicht. Het raam staat open voor de frisse lucht. Voor maatje Lauri staat een opengeklapte laptop. We blikken in het kantoor van SchuldHulpMaatje Den Haag met elkaar terug op het schuldhulpvraag traject dat ze samen doorliepen.

“Lauri is rustig, optimistisch, heeft veel ervaring en een groot hart”, begint de Servische Zeljko (66 jaar) zijn verhaal terwijl hij ons een ogenblik guitig aankijkt, “en ze is natuurlijk een hele mooie vrouw.” We schieten in de lach. Het ijs is direct gebroken. “Het mooiste compliment dat jij mij eerder gaf, vind ik dit”, zegt Lauri en ze leest vanaf haar laptop een mailtje van Zeljko voor: “Jij bent mijn waarheidsvriend.”

Geldproblemen

Zeljko en Lauri maakten in juni 2017 voor het eerst kennis. “Ik ben in het verleden te goed van vertrouwen geweest. Het was pure pech dat ik in geldproblemen kwam in 2002. Ik was niet scherp,” vertelt hij. “Mijn vertrouwen in mensen heeft veel schade opgelopen. Eerst door de relatie waardoor ik in geldproblemen kwam, later door de slechte ervaringen met de bewindvoerder. Ik vertrouwde niemand meer. Ik heb 16 jaar in de schulden gezeten en ben nu 1,5 jaar schuldenvrij.”

Veel impact
Een schuld beheerst heel je leven volgens Zeljko: “Je staat er mee op en je gaat er mee naar bed. Zelfs zo dat je er ziek van kan worden en allerlei medische problemen krijgt. Achteraf gezien heb ik te lang alleen iets aan die schuld proberen te doen. Gelukkig heb ik altijd een baan gehad en een salaris. Op het moment dat ik Lauri voor het eerst sprak, zat ik in de put. Ik wilde zelf keuzes kunnen maken. Ik was het vertrouwen in mijn bewindvoerder kwijt. Er zijn vast ook goede bewindvoerders, maar deze was slecht. Ik wilde er zo snel mogelijk vanaf. Dat was mijn doel. Mijn advocaat kende SchuldHulpMaatje Den Haag en adviseerde me om daar hulp te vragen.”

Grote dag

Zeljko denkt nog wel eens terug aan dat eerste moment toen het hulptraject met zijn maatje begon. Hij had een intakegesprek met Lauri en de projectmanager en vertelde hun direct over zijn eerst doel; stoppen met het bewind.
De grootste dag in het hulpvraagtraject was voor hem dan ook het moment dat hij naar de rechtbank ging om te vragen of de rechter het bewind kon beëindigen. Hij had toen heel slecht geslapen. “Gelukkig ging Lauri met mij mee. Dat was heel prettig want ik was op van de zenuwen,” herinnert hij zich.

Dankbaar
Het hulpvraagtraject is afgerond in 2019, toen was Zeljko schuldenvrij. Om de week hadden ze contact. “Lauri heeft mij met alles geholpen. Ik ben haar daar heel dankbaar voor,” zegt hij.  “Nee hoor”, zegt Lauri, “je hebt het zelf gedaan. Stap voor stap. Ik gaf je tips over hoe dingen werken, adviseerde je hoe je een brief moest schrijven en deed het nodige vertaalwerk. Ik was een coach voor je. Jij was zelf gemotiveerd en zette door.”

Boos
Ze waren het ook wel eens oneens. Zeljko is temperamentvol, dat zit in de cultuur van zijn geboortestreek en in zijn aard. “Op een keer was hij boos. Hij wilde opnieuw een rechtszaak voeren. Ik wilde hem daar niet bij helpen, want ik stond er niet achter. Zo werkt het hier niet. Hier praten we dingen uit,” zegt Lauri. “Dat klopt”, beaamt hij, “hier is het anders.”

Terugblik op een leven

Zeljko deelt zijn leven op in drie stukken:

1. Zijn leven voor de oorlog. Dat was het mooiste deel.

2. Zijn leven tijdens de oorlog. Dat was vreselijk. Gewone mensen willen geen oorlog.

3. Zijn leven in Nederland.

Hij woont nu 27 jaar in Nederland en heeft een latrelatie met Maria. Zijn ex-vrouw en dochter wonen in Servië. Nu hij 66 is geworden is het tijd om na te denken wat hij verder wil. Blijft hij hier of gaat hij terug naar Kroatië/Servië? Het kriebelt. Al die jaren is hij zijn dochter – die sinds haar geboorte epilepsie heeft – wel financieel blijven ondersteunen, maar hij heeft haar niet veel gezien.

Papierwerk
Het papierwerk dat komt kijken bij het bereiken van de AOW- en pensioenleeftijd baart hem nu zorgen. “Gaat alles wel goed?”, vraag hij zich af. Hij is blij dat hij Lauri vandaag weer ziet en dat ze hem tips geeft hoe hij dit het beste kan aanpakken. “Zij blijft mij helpen.”

Tips voor SchuldHulpMaatje

Of Zeljko nog tips heeft vragen we tot slot. “Zeker, maatjes moeten beseffen dat het vaak een chaos is bij schuldhulpvragers. Het is belangrijk dat ze goed luisteren naar de – soms verdrietige – verhalen. Ook moet iedereen echt weten wat voor mooi werk SchuldHulpMaatjes doen. Kunnen jullie geen radio en tv-reclame gaan maken? En natuurlijk alle rechters en de gemeente informeren.”

Maatje Mandy Kooijman gaat in gesprek met maatje en maatjescoördinator Heleen Rijkens. Ze praten over de samenwerking tussen SchuldHulpMaatje Den Haag en Stichting Perspektief. Stichting Perspektief helpt vrouwen die te maken hebben met een vorm van huiselijk geweld om een nieuw en veilig leven op te kunnen bouwen. Er wordt opvang en intensieve begeleiding geboden en toegewerkt naar zelfstandig wonen. Over deze samenwerking hebben we nog niet zoveel gecommuniceerd dus hoog tijd om wat te vertellen over dit fantastische team.

Heleen Rijkens

Het scheelde niet veel of SchuldHulpMaatje had Heleen in 2018 niet mogen verwelkomen als maatje. In eerste instantie had zij zich opgegeven om als vrijwilliger aan de slag te gaan bij Vluchtelingenwerk als taalcoach, omdat zij iets wilde doen voor de samenleving. Gelukkig voor ons ging dit niet door. Dankzij haar ervaring als curator bij faillissementen in het verleden is Heleen toen op zoek gegaan naar een vrijwilligersorganisatie in de schuldhulpverlening. Zij kwam uit bij SchuldHulpMaatje Den Haag en is daar nog steeds erg blij mee: “Ik kwam erachter dat je helemaal geen Annemarie van Gaal bent maar meer een soort motivatiecoach. Ondanks dat ik niet ging doen wat ik dacht te gaan doen, ben ik gebleven en sta ik volledig achter de visie van SchuldHulpMaatje. Het heeft totaal geen zin om iemand te zeggen wat hij wel en niet moet doen en een baan te gaan zoeken, want als het niet je eigen keuze is dan gaat het niet werken.”

Wie is Heleen Rijkens?
Al snel kom ik erachter dat Heleen een echte duizendpoot is. Naast haar gezin bestaande uit man, trouwe viervoeter en uit huis wonende kinderen, ontwerpt zij tuinen als beroep  Zij is niet alleen maatje maar ook maatjescoördinator en werkt(e) daarnaast aan verschillende projecten zoals het maatjestevredenheidsonderzoek. Het grootste deel van haar tijd als vrijwilliger besteedt Heleen aan haar hulpvrager en het begeleiden van de maatjes uit team Perspektief. Daarnaast heeft zij een aantal van de maatjes die voormalig directeur James van Velzen begeleidde, onder haar hoede genomen.

Samenwerking SchuldHulpMaatje en Stichting Perspektief
De samenwerking tussen SchuldHulpMaatje Den Haag en Stichting Perspektief is in 2019 ontstaan. Er was behoefte aan hulp voor de vrouwen bij Perspektief die zelfstandig gingen wonen en SchuldHulpMaatje Den Haag was bereid om die hulp te bieden. Heleen is gevraagd deze samenwerking vorm te geven en zich hiervoor in te zetten. Dit doet zij nog steeds met grote betrokkenheid en een flinke dosis positiviteit.

Team Perspektief
Team Perspektief heeft zich ontwikkeld tot een apart team, naast de reguliere begeleiding van schuldhulpvragers. Zo worden niet alleen hulpvragers aan maatjes gekoppeld, maar is Heleen samen met een maatje bezig met het opzetten van een spreekuur op locatie.  Er vindt tweemaal per jaar een bijeenkomst plaats waar een medewerker van Stichting Perspektief de do’s en don’ts uitlegt en maatjes ervaringen kunnen uitwisselen en heeft Heleen regelmatig contact met de Stichting over het verbeteren van de hulp.  De hulpvragers die team Perspektief begeleidt zijn erg kwetsbaar en daarom verschilt de begeleiding van de reguliere hulpvragen: “De één is nog best wel murw geslagen en zit nog in de overlevingsmodus, daar moet je echt naast staan en wachten tot ze gemotiveerder worden. De ander is hier al overheen en wil echt een nieuw bestaan opbouwen. Die is veel actiever en help je echt door het vinden van de weg in Den Haag. Dit laatste heb je niet bij de reguliere hulpvragers. Ook komen deze vrouwen vaak uit een andere stad, zij kennen geen mensen in de nieuwe omgeving en hebben geen vangnet”, vertelt Heleen.

Hoe komen aanmeldingenvan hulpvragers bij SchuldHulpMaatje terecht?
Aanmeldingen komen direct van Stichting Perspektief bij Heleen terecht. Vervolgens vindt er een intakegesprek plaatst met de hulpvrager, de begeleider van Stichting Perspektief, het maatje en Heleen. Het gaat dan om een kennismaking waarbij Heleen en de maatjes erachter proberen te komen wat de hulpvrager nodig heeft.: “Waar staat iemand in de samenleving, op welk niveau. Wij proberen ook goed uit te leggen wat wij allemaal doen en niet doen. De vrouwen zijn wantrouwender dan reguliere hulpvragers, het helpt om de intake dan met de begeleider van Perpektief te doen. Van hen krijg je ook informatie over de situatie van de hulpvrager.”

Wat is jullie aanpak?
Team Perspektief bestaat uit 7 maatjes en Heleen als coördinator. Helaas is er een wachtlijst van hulpvragers. Heleen hoopt dat met een spreekuur alvast hulp geboden kan worden aan de vrouwen die nog geen maatje hebben. “De maatjes van team Perspektief proberen de zelfredzaamheid te vergroten door de hulpvragers uit te leggen hoe zaken in Nederland werken. We proberen de vrouwen die het nodig hebben op de rit te helpen en voor te bereiden op een toekomst waarin ze zelfstandig kunnen gaan wonen. Perspektief biedt de vrouwen professionele begeleiding, maar de begeleiders hebben niet de tijd om alles uit te leggen. Het is sneller om iets voor iemand te doen, dan om uit te leggen waarom je iets doet, ernaast te gaan zitten en het iemand zelf te laten doen. Uiteindelijk moeten zij het zelf kunnen. Alles wat wij al binnen Perspektief uit kunnen leggen en op kunnen pakken, scheelt mogelijke ellende als deze vrouwen eenmaal zelfstandig wonen.”

Wat voor hulp bieden de maatjes?
“De rol van een maatje in team Perspektief gaat verder dan hulp bij financiën. Deze vrouwen hebben vaak geen schulden maar het gaat meer over het wegwijs maken in Nederland”. Aan maatjes die zich bij het team willen voegen vertelt Heleen: “wees je ervan bewust dat je ook andere dingen doet dan alleen het financiële, het is meer een traject van hoe werkt het in Nederland. Bij sommige hulpvragers kan het eindeloos duren om in contact te komen. Voordat je echt in gesprek met iemand bent, voordat je het idee hebt dat er met wat je zegt ook iets wordt gedaan, dat duurt een hele tijd.”

Het gaat dus niet alleen om de financiële aspecten zoals inzicht in inkomsten en uitgaven en hulp bij het treffen van regelingen. De maatjes helpen ook bij het vinden van een school voor kinderen, het inschrijven bij een tandarts, of zoeken samen met de hulpvrager naar de juiste manier om sociale contacten op gang te brengen. Zo heeft Heleen haar hulpvrager aangemeld bij Mijn buuf, een atelier voor wereldvrouwen. Hier leert haar hulpvrager andere vrouwen kennen, kan zij haar talenten en vaardigheden ontdekken en wordt er alleen in het Nederlands met elkaar gesproken.

Hoe zie jij jouw rol als Maatjescoördinator?
“Als het goed is heb ik de maatjes meegegeven wat zij kunnen verwachten. Mijn rol is er op te letten dat mijn maatjes naast die hulpvrager blijven staan en het niet voor de hulpvrager gaan doen. Die neiging heb je snel bij deze vrouwen omdat ze soms echt murw geslagen zijn en het zelf niet kunnen opbrengen om iets te regelen. Mijn begeleiding is er heel erg op gericht om te proberen zelfredzaamheid te bereiken. Bij sommige vrouwen lukt dat niet. Mijn eigen hulpvrager spreekt zo weinig Nederlands dat ik niet weet of ik haar in haar eentje achter kan laten. Bij een andere hulpvrager dachten we dat bewindvoering de enige mogelijkheid zou zijn, maar uiteindelijk is dit toch redelijk goed gekomen. Mijn rol is ook om op te letten dat we niet met een traject bezig zijn waarbij de hulpvrager het niet zelf gaat redden.”

Hoe denk je dat maatjes jou omschrijven?
“Ik hoop als iemand die altijd bereikbaar is en heel nuttig advies geeft. Misschien vinden ze me soms iets te controlfreakerig. Als ik eenmaal in de coördinator modus ga dan wil ik op dat moment zien waar het dossier is. Als ik dat niet in het systeem vind dan ga ik appen of mailen en vragen hoe het gaat. Ik ben niet een hele consequente coördinator. Ik heb soms gewoon geen tijd en dan vertrouw ik erop dat de maatjes het goed doen. Ik kan het met alle maatjes gelukkig goed vinden.”

Wat heb je geleerd van je hulpvragers?
“Ik heb heel veel geleerd van de hulpvragers. Ik had geen idee in wat voor wereld de hulpvrager zat. Ondanks alles wat ik heb gezien denk ik dat ik me nog steeds niet echt kan voorstellen wat zij meemaken. Dat zeg ik ook tegen mijn maatjes. Ik ben ervan overtuigd dat wij het ons proberen voor te stellen, maar dat wij dit niet kunnen en vanuit die gedachte onze begeleiding zo goed mogelijk moeten proberen te geven.”

Wat heb je geleerd van je maatjes?
“Het maatje van een hulpvrager viel uit. Ze was echt nog niet klaar om alleen gelaten te worden en ik had geen maatje beschikbaar dus ben ik het zelf gaan doen. Ik moet zeggen dat ik het hartstikke leerzaam vond. Het maatje van wie ik het overnam was goed georganiseerd en daar heb ik heel veel van geleerd. Het is goed om ook zelf in de praktijk bezig te blijven.”

Ook het begeleiden van maatjes is leerzaam
“Ik heb geleerd dat als je zelf achter een bepaalde visie staat en begrijpt waarom die visie er is, dat het dan best makkelijk is om maatjes daarin te begeleiden. Eerst dacht ik, hoe kan ik die maatjes nou motiveren zodat zij hun werk leuk blijven vinden. De visie van SchuldHulpMaatje erbij halen maakt dit makkelijker. Een goed persoonlijk contact met je maatjes is belangrijk. Ik praat met mijn maatjes ook over waarom ben je dit werk gaan doen, wat beweegt jou in het leven en waar sta jij voor. Dat is meer dan alleen maar rapporteren over de hulpvrager. Ik probeer ze te leren kennen los van de begeleiding.”

Positief
Heleen is tijdens het gesprek vooral positief over de werkzaamheden. “Wat ik leuk vind is dat ik samen met Elmar (de huidige directeur van SchuldHulpmaatje) de ruimte krijg om na te denken over hoe we het voor iedereen, waar dat kan, makkelijker en beter kunnen maken. Ik krijg de ruimte om met Stichting Perspektief te praten over bijvoorbeeld een spreekuur en we zijn bezig met een plan voor laaggeletterde hulpvragers. Dat is een project dat ook de vrouwen van Perspektief  kan helpen. Als iets niet werkt dan mag ik dat ook zeggen en gaan we daar over nadenken. Waar ik tegen aan loop en wat ik minder vind in mijn werk, daar probeer ik een oplossing voor te vinden. Los daarvan is het werk zwaar, maar dat wisten we toen we eraan begonnen. Het zijn schrijnende verhalen van deze vrouwen.”

Huiselijk geweld bij hulpvragers
Vermoed jij dat er sprake is van huiselijk geweld bij jouw hulpvrager? Op de website van Stichting Perspektief lees je meer over wat je kunt doen. Vraag hulp aan je maatjescoördinator. Deze kijkt met je mee en kan navraag doen bij Heleen. Wanneer je hulpvrager zelf zover is kan zij zich ook aanmelden bij Perspektief.  

Maatjes gezocht voor team Perspektief
Mocht je tijd over hebben en zie jij jezelf als empathisch, geduldig maatje en ben jij bereid een stapje extra te doen buiten de financiën om? Meld je dan aan als maatje. Ben je al SchuldHulpMaatje, dan kan dat ook direct bij Heleen, Elmar of je eigen maatjescoördinator.

Het is 2014, James van Velzen staat aan het begin van SchuldHulpMaatje Den Haag. In zes jaar tijd groeit de organisatie uit tot een begrip in de stad, zijn er vele duizenden hulpvragers geholpen en telt de organisatie 200 vrijwilligers. Ter gelegenheid van zijn afscheid als directeur van de stichting heeft maatje Ruud Nannes een gesprek met hem. Uiteraard over de opbouw en het succes, maar ook over zijn jeugd, zijn loopbaan als onderwijskundige en over creativiteit en spiritualiteit die als rode draden door zijn leven geweven zijn.

Ruud Nannes (l) en James van Velzen (r)

Bekijk de video opname van het interview door Ruud Nannes met James van Velzen

Koorknaap
Ik ben geboren in 1954. Mijn wieg stond in Cabauw, een katholiek dorp nabij Schoonhoven. In ben de derde uit een gezin met vier kinderen. Mijn ouders werkten hard en zowel door de weeks als op zondag gingen we naar de kerk. Zo werd ik als koorknaap gegrepen door Gregoriaanse muziek. Het Halleluja van Händels Messiah maakt deel uit van mij vroegste jeugdherinneringen. Prachtige muziek, waar ik nog steeds kippenvel van kan krijgen!

“Het Halleluja van Händel geeft mij kippenvel.”

Hulpje van de melkboer in Den Haag
Mijn vader werkte bij de Belastingdienst en maakte promotie, zodoende verhuisde ons gezin naar de Hofstad. Dat was een hele verandering. We kwamen terecht in een ambtenarenportiek, bij de Valkenboskade. Vanaf mijn elfde had ik een bijbaan als hulpje van de melkboer. Op zaterdag nam ik in weer en wind alle bestellingen op en sjouwde ik met zakken en kannen melk. Alles ging nog via de losse verkoop. Kleine bedragen mocht ik zelf afrekenen, de grotere bedragen deed de melkboer zelf.

Bekend met armoede
Natuurlijk waren er ook mensen in de wijk die het niet konden redden. In die tijd heb ik ook voor het eerst echte armoede gezien. Iemand die diefstal pleegde, of in de gevangenis belandde en de gevolgen die dat op gezinnen hadden. Daar werd altijd heel respectvol over gesproken en men probeerde elkaar waar mogelijk te helpen. Wat ik zondags leerde over het evangelie wilde ik graag in de praktijk brengen. Later besefte ik dat mijn vader en mijn opa dezelfde houding hadden. Zo hielp mijn vader als deskundig belastingman mensen hun formulieren in te vullen. Mijn opa had een postkantoor met personeel, maar hij zat daarnaast in verenigingen die maatschappelijke ondersteuning boden. Door te geven, krijg je ook veel terug.

100% buitenmens
Ik vond mijn lagere schooltijd heel saai. Als leerling van de Heilige Familie Jongensschool heb ik vooral naar de muur zitten staren. Een enkele keer was er een hoogtepunt, zoals bijvoorbeeld de Sinterklaasviering met een mooie versierde gang, maar eigenlijk heb ik me indertijd stierlijk verveeld. Ik vond de lagere school net een gevangenis.
In klas 4 heb ik een schilderij gemaakt en ik was helemaal enthousiast. Dat was het begin van een nieuwe hobby. Ook speelde ik na school met modeltreinen en was verkenner bij de rakkers van Don Bosco. We hebben heel wat geravot in de duinen. Ik ben nog steeds een 100% buitenmens.

Lol in het leren
Alhoewel ik drie keer voorwaardelijk over ging op de Mulo, begon ik pas plezier te krijgen in het leren op mijn 17e. Mijn moeder zei, naar aanleiding van het voorwaardelijk overgaan toen: “laat hem maar eens zitten”, dat zorgde er uiteindelijk voor dat ik wel gemotiveerd raakte want dat wilde ik nu ook weer niet. Via de pas ingevoerde Mammoetwet kon je opleidingen stapelen en via de HAVO belandde ik zo op de Katholieke Pedagogische Academie van de Broeders van Maastricht. Ik werd gegrepen door vakken zoals filmkunst, tekenen, verbale en dramatische expressie en maatschappijleer. Mijn blik op de wereld ging open.

Leerkracht in Langeraar
Met mijn pabo-diploma op zak kreeg ik als 20-jarige in 1975 een baan op de dorpsschool van Langeraar. Bekend terrein, want dat was het geboortedorp van mijn moeder. Daar sta je dan, als leerkracht van klas 2, een klas met 33 kinderen. Eerlijk gezegd vond ik dat vermoeiend. Ik was toen bezig met ‘wat kan ik ze leren’.
Net als de kinderen was ik de woensdagmiddagen vrij. Dan pakte ik snel de bus naar Den Haag voor een privé schilderles. Doeken creëren, met verf een wereld scheppen, dat is (nog steeds) een fijne hobby.

“Technocratie is een zwaktebod van het hedendaagse onderwijs.”

Je mag er zijn
Als leerkracht is het belangrijk om er te zijn voor je leerlingen. Ik had zelf ook docenten die mij het “je mag er zijn”-gevoel gaven en leuke lessen biologie of tekenen gaven. Ik hou van stevig onderwijs, onderwijs dat veiligheid biedt en ik heb de instelling dat als je het niet kan, ik je help. Eén keer, drie keer of desnoods 15 keer als dat nodig is.
Je ziet nu dat het plezier van het leraarschap niet altijd voorop staat. Ik vind dat echt een zwaktebod van het hedendaagse, vertechnocratiseerde onderwijs waar leerkrachten soms zelf als een object worden behandeld door de schoolleiding.

Bestemd voor schoolbegeleider
Na het vervullen van mijn militaire dienstplicht kwam ik terug in Den Haag. Dat was heerlijk. Eerst gaf ik kort les op een huishuidschool, daar wisselde je elk uur van klas, maar dat vond ik niks. Bij de Heilige Hartschool vond ik mijn bestemming als onderwijzer. Dat was toen een binnenstadschool met kinderen uit het buitenland; Surinaams, Portugees, Marokkaans en Turks. We hadden een enthousiast team dat er vol voor ging en dat zag je terug in de citoscores van de kinderen. In die tijd heb ik een avondstudie gevolgd op de Koninklijke Academie voor Beeldende kunst en later heb ik de avondstudie Pedagogiek aan de Universiteit Leiden gevolgd. Een schoolbegeleider worden was mijn droom.

Opbloeien
De kwaliteit van het team, goede leiding, goede methodiek en extra potjes met geld zorgden ervoor dat de school groeide naar 600 leerlingen. We organiseerden ook buitenschoolse activiteiten. In de 2e week van de schoolvakantie was er altijd een vakantiekamp naar Maastricht. Daar zag je al die Haagse kinderen opbloeien. Natuurlijk was er grote diversiteit en zag ik dat integratie moeite kostte. Maar ik ervaarde daar ook een grote, warme onderlinge sociale cohesie.

Vincentiusvereniging
De basisschooldirecteur van de Heilige Hartschool was ook voorzitter van de Vincentius Vereniging, waarbij de aangesloten leden allerlei maatschappelijk georiënteerde projecten in de stad opzetten en ondersteunen totdat die als zelfstandig initiatief verder kunnen. Zo ontstond er:

• Stichting Leergeld Den Haag (geeft kinderen in armoede kansen om mee te doen);
• Tafelen met elkaar (luxe uit eten voor arme gezinnen);
• Stichting Wereldvenster (geeft onderwijs voor asielzoekers) en;
• SchuldHulpMaatje Den Haag.

Ik raakte via hem bij dit werk betrokken en hij vroeg mij om zijn opvolger te worden.

Schuldhulpproject in Den Haag
Op een dag zat ik bij een lezing van SchuldHulpMaatje Nederland en ik was gelijk enthousiast over het concept. Ik ging allerlei verkennende gesprekken voeren in de stad en deed onderzoek: Is dit een nuttig project voor Den Haag? Is er behoefte aan? Bestaat er al zoiets? Uiteindelijk kreeg het idee vaste voet aan de grond met een sterke inbedding vanuit de kerken, die nog steeds financieel en moreel betrokken zijn. We delen hetzelfde mensbeeld dat iedereen ertoe doet en willen mensen perspectief op een mooier leven geven.

Vliegende start
Er zijn drie zaken belangrijk voor vrijwilligersorganisaties: fondsen, soepele samenwerking met gemeente en vrijwilligers. Het is heel fijn om te zien dat fondsen precies weten waarom je het doet. Al die jaren heb ik alle steun gekregen van hen. Dat is hartverwarmend.
In de samenwerking met de gemeente was het soms zoeken. Mijn beeld is dat het controleren niet altijd ten goede komt aan gelijkwaardigheid in de omgang, terwijl je hetzelfde nastreeft. In de afgelopen 20 jaar heb ik veel ambtenaren leren kennen. Uit ervaring weet ik dat het tijd kost om je de materie van armoede goed eigen te maken. Het investeren in een langdurige relatie met de gemeente is dan ook ontzettend belangrijk.

Waardering afdeling schuldhulpverlening
Bij de uitvoerende gemeentelijke afdeling Schuldhulpverlening staan ze vierkant achter ons. Dat wij achter de voordeur komen en zoveel tijd, zoveel deskundigheid en zoveel aardigheid en rust brengen, wordt door hen zeer gewaardeerd.

“Maatjes brengen zoveel tijd, zoveel deskundigheid en
zoveel rust achter de voordeur.”

Werving vrijwilligers
Drie dagen na de oprichting van de stichting startte de eerste vrijwilliger. We lieten een tram rondrijden met stikkers ‘Word maatje’ en we mochten op Radio West vertellen over ons project. Mede daardoor groeide het vrijwilligersbestand naar 200 mensen.
Je wilt niet weten wat er vandaag de dag elke dag voor werk verzet wordt door deze mensen. Dit zijn vrijwilligers die echt naast de ander gaan staan. Ongeacht wat er is gebeurd in het verleden, ongeacht wat voor (financieel onverstandige) keuzes een hulpvrager heeft gemaakt. Vanuit nabijheid houden ze de hulpvrager een spiegel voor en helpen ze die op weg naar een financieel gezonde toekomst.

Succes van SchuldHulpMaatje
Ieder jaar helpen we honderden hulpvragers uit de schulden. Natuurlijk zou je daar een bedrag op kunnen plakken, maar laat die economisering maar zitten. Er worden zoveel zaken opgelost als iemand een maatje heeft, dat is niet in geld uit te drukken. Het is veel belangrijker dat mensen hun leven weer op kunnen pakken. Het is zo ingrijpend en vervelend om in de schulden te moeten leven. Je kunt het vergelijken met een ernstige ziekte. Het is verschrikkelijk. Maatjes doorvoelen en doorleven dat pas echt als ze mensen opzoeken en hun maatjesschap aanbieden. Je kunt dat pas begrijpen als je uit je eigen bubbel komt en het zelf ervaart.

Pleidooi voor preventie
Ik denk niet dat het veel helpt om kinderen op school les te geven over geld en schulden. Onderwijs verdampt, komt vaak niet op het goede moment en leerlingen staan niet altijd op de ontvangstand. Beter is het om bij beginnende schulden steun te bieden. Ik zie daar nog een betekenisvolle taak weggelegd voor mijn opvolger Elmar Hommes. Den Haag heeft een groep van tussen de 90.000 en 120.000 mensen die grote kans maken op schulden. Daar is nog voldoende preventiewerk aan de winkel, want voorkomen is beter dan genezen.

Wethouder van Den Haag
Als ik wethouder van Den Haag zou worden, zou ik zeggen: “beste vrijwilligersorganisatie kom maar op met jullie plan. Of dat nu gaat om te groeien naar 400, 800 of 1000 vrijwilligers, rol jullie professionaliseringslag maar uit in de stad. Wij geven jullie alle steun.”

Sacrament van de dialoog
Ik heb mijn hele leven kracht geput uit mijn spirituele leven. Spiritualiteit is voor mij een gevoel dat je verbonden bent met het eeuwige, maar het ontstaat ook in het contact met de ander. Tijdens mijn loopbaan ben ik een aantal mooie mensen tegengekomen die mij gevormd hebben. Daar ben ik heel blij mee. Dialoog, daar draait het leven om. Samen praten is – en blijft – heel belangrijk.

Ben je geïnspireerd geraakt door het verhaal van James en wil je ook maatje worden?

Meld je aan!

Interviewer: Ruud Nannes
Auteur: Hilde van Leenen

Het is 9 uur ‘s morgens en ik loop mee met maatjes Ad en Martin. Vandaag ben ik op bezoek bij het inloopspreekuur in het Wijkcentrum Bouwlust in Escamp. Ik wil eens zien hoe het gaat bij het inloopspreekuur.

Ik ben clean
Meneer komt binnen met een vrolijk gezicht. Hij krijgt namelijk hulp. Het is de tweede afspraak met Ad en Martin en hij krijgt hulp bij zijn toeslagen. “Ik word knettergek van de administratie!”
Martin haalt een kopje koffie voor meneer en we maken een rustig praatje. Meneer geeft aan dat hij verslaafd is aan “alles” maar dat drank de grootste boosdoener is. “Ik ben clean sinds 29 oktober 2011 en kies er nog steeds elke dag voor om niet te drinken.” Hij voegt eraan toe dat hij in één keer alles kan verpesten door weer aan de fles te gaan, daarom noemt hij zichzelf altijd nog ‘verslaafd’.

Les
Ad heeft twee schermen meegenomen, meneer zit achter het ene scherm en Ad kijkt mee op het andere scherm. Ik zie helemaal niets maar kijk als een toeschouwer naar het gesprek tussen maatje en hulpvrager. Het doet me denken aan vroeger toen ik rijles kreeg en Ad is een bijzonder vaardige rijinstructeur. “Als je op dat pijltje klikt rechtsboven, zie je een menuutje, dan klik je op knippen, dan ga je naar ons eigen mapje, dat we net hebben aangemaakt”, spreekt maatje Ad. Zo te zien volgt meneer alle aanwijzingen trouw op.

Toeslagen aanvragen
Meneer vertelt me tussendoor dat het nu beter met hem gaat. Hij is een sponsor en helpt als ervaringsdeskundige andere verslaafden. En nu leert hij ook om toeslagen aan te vragen. Meneer vertelt me dat hij trots is op zijn dochter, die rechten studeert. Ze heeft wel het contact verbroken en hem inmiddels acht maanden niet gesproken, maar dat komt wel weer, zegt hij met een lichte twijfeling in zijn stem.

Succes ermee…
Maatje Hans is ook aangekomen op het inloopspreekuur. Hij heeft het tweede gesprek met zijn hulpvrager. Meneer vindt het goed dat ik aanschuif.
Meneer heeft hartkwalen en suikerziekte. Hij vertelt me dat hij slecht slaapt en daarvoor pillen slikt. Meneer komt van ver, dat is duidelijk. Hij is vijf jaar dakloos geweest.
Hij overhandigt een stevige map met papieren aan maatje Hans. We zien in dit gesprek een andere uitdaging. Meneer schuift de map namelijk door naar maatje Hans. Ik hoor hem denken: “Succes ermee…”

Geachte heer/mevrouw,
We vertellen meneer dat we niet zijn problemen van hem overnemen en we vragen welke stap hij zelf wil zetten. Dit leidt tot enige verbazing, misschien zelfs lichte irritatie. Na wat morren komen we samen tot de conclusie dat het een goede stap is om een brief te schrijven naar de schuldeisers over de laatste stand van de schulden.
“Ik weet niet hoe dat moet, kunnen jullie dat niet doen?” We laten ons wederom niet verleiden en maken er een kleine brainstormsessie van: wat moet er in de brief staan? Schiet maar! Meneer zegt: “Geachte heer/mevrouw,” Nou, dat leek ons een uitstekend begin. En na een beetje sparren komen we toch met een aardige brief.

Bouwlust
Iedere hulpvrager heeft zijn eigen unieke verhaal. Toch zie ik wel terugkerende thema’s. Mensen voor wie het leven anders is gelopen dan gehoopt of die niet uit een warm nest komen. Voor deze mensen is het leven op zich al een hevige strijd. Vechten tegen een alcoholprobleem of je druk moeten maken om een dak boven je hoofd. Het is maar goed dat ze in Bouwlust een maatje hebben om hen te helpen met de schulden.

WSNP
De documentaire toont de hoorzitting van tien mensen die voorkomen bij de rechtbank Den Haag over de WSNP (Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen). Zij proberen aanspraak te maken op de schuldsanering en de rechter toetst of de schulden te goeder trouw zijn ontstaan.

Schuldenvrij leven
De verhalen zijn divers maar hebben gemeen dat ze altijd gaan over menselijk leed en over een complexe samenleving die veel van je vraagt. Het zijn verhalen van kwetsbaren die vechten voor een nieuwe kans op een schuldenvrij leven. Klap op klap gehad, even uitgeschakeld zijn en dan verzuipen in de beslagleggingen en incassobrieven. En die mensen kijken, letterlijk, omhoog naar een rechter die een oordeel velt of je een tweede kans verdient.

Voorbereiding WSNP-zitting
Tijdens de discussies delen maatjes ervaringen met elkaar. Hoe kun jij een hulpvrager goed voorbereiden op een zitting bij de WSNP-rechter? Kun je je vinden in alle uitspraken van de rechter? Welk perspectief heeft een jongere als hij geweigerd wordt voor de WSNP? We zien duidelijk terug dat de mensen die toe worden gelaten, vaak ook verantwoordelijkheid nemen over hun leven. Een maatje speelt een grote rol om de hulpvrager te ondersteunen bij het nemen van verantwoordelijkheid.

Het is half 9 en ik zie dat de avondklok inmiddels weer van kracht is. Helaas moet ik een mooie discussie afbreken om op tijd thuis te zijn.

Wil je ook meedoen aan een SchuldHulpMaatje filmavond? Hou dan het forum en de nieuwsbrief in de gaten voor nieuwe evenementen!

Met Annemarie Breedveld

Het is zeven uur ‘s avonds. 19 Januari. Ik ga vanavond geen serie kijken of een boek lezen. Nee, ik heb besloten om deel te nemen aan de webinar over het hulpvragertraject van Annemarie Breedveld. In de nieuwsbrief had ik erover gelezen en ik dacht, laat ik me eens verrijken met de kennis van een ander Haags SchuldHulpMaatje.

Mijn Teams staat aan. Gastheer Elmar Hommes begint de training.

De training heet: Maatje als Rots in de branding… dat belooft nog eens wat!

Zware gezinsproblematiek case
Samen met nog tien maatjes kijken we naar het interview over het hulpvragertraject van Annemarie. Geen simpele casus…

Annemarie vertelt namelijk over een hulpvrager met zware gezinsproblematiek. Een moeder van kinderen die zorgafhankelijk en zeer ongelukkig zijn. Een man die geen woord Nederlands spreekt. De hulpvrager draagt alle lasten van het gezin.

Ik merk eens te meer op dat het aanpakken van de schulden echt een zware klus is. Daarvoor heb je concentratie nodig en moet je eerst overzicht kunnen creëren. Hoe krijg je dat nou voor elkaar… als je gezin zoveel druk op je legt?

Emmer vol
Elmar introduceert het idee om aan de hand van een metafoor de problemen van de hulpvrager te beschrijven. Een paar maatjes hebben mooie suggesties:

Een bos met bomen
Een warboel van elektrodraden
Een bergbeklimming

Mijn favoriete metafoor is de emmer:
– Wat past er allemaal in de emmer: welke zorgen heeft de hulpvrager?
– Wanneer loopt de emmer over: wanneer wordt het allemaal te veel?

Het werken met metaforen kan een voordeel bieden, omdat de hulpvrager daardoor een beetje afstand kan nemen van de echte problematiek.

Elke metafoor kent twee ingrediënten:
1) het oorspronkelijke onderwerp dat je niet benoemt, maar waar het eigenlijk over gaat en
2) de metafoor die je wel benoemt maar waar het juist niet over gaat.

Onbewust beïnvloeding
De magische kracht van een metafoor is de onbewuste beïnvloeding. Als we een vergelijking of een beeldspraak verzinnen stellen we het onderwerp van ons gesprek in een nieuw daglicht. Met het gebruik van metaforen krijgen we inzicht dat meer vanuit het hart komt, dan vanuit het hoofd.

Stel dat je hulpvrager doodmoe is om het steeds maar over zijn schulden te hebben. Hij moet nog drie jaar en het lijkt maar niet op te schieten. Met een metafoor kun je de weerstand van de hulpvrager verlagen.

De metafoor, de emmer in dit geval, is bewust ver weg van het oorspronkelijke onderwerp, het schuldentraject. Je leidt de hulpvrager een beetje af en dat is eigenlijk best aangenaam voor hem/haar.

Vaker een metafoor gebruiken, is er eentje die ik dit nieuwe jaar ga uitproberen! Ik heb alvast nagedacht over wat creatieve invullingen van metaforen met maatjes.

Een maatje werkt als de stroop in je baklava. Langzamerhand bereikt het alle filolaagjes. Mierzoet. Maar hartverwarmend en heerlijk.

Spiegel
Annemarie heeft haar hulpvrager bevraagd over haar rol in het systeem. Ik hoor Annemarie zeggen: “Waar ben jij eigenlijk in dit hele verhaal?” Als maatje heeft ze de hulpvrager een spiegel voorgehouden om haar te laten reflecteren op haar eigen rol in het systeem.

Als je in het donker in een spiegel kijkt, is er weinig te zien. Een maatje is als (nieuw) daglicht. Dat zorgt voor de reflectie.

Financieel fit
Net zoals je in de sportschool zelf hard moet werken voor een fit lijf, geldt dat ook voor fitte financiën. Een personal trainer of een maatje kan je een hoop tips geven, maar je moet het uiteindelijk zelf doen.

Hulp bij opruimen
SchuldHulpMaatje aka (also known as) Marie Kondo.

Racewagen
De focus van een maatje is niet op hoe het moet, maar op hoe het werkt voor de hulpvrager.
Je kunt wel als een racewagen door iemands financiën willen scheuren als SchuldHulpMaatje, maar er zijn maar weinig mensen die thuis daarvoor een geschikt parcours hebben. Je moet nooit sneller gaan dan je hulpvrager aankan.

Laatste reddingsboei
Als we er niet zouden zijn als maatje voor een hulpvrager, wat dan? We laten haar of hem toch niet in de steek. We zijn als SchuldHulpMaatjes ten slotte de laatste reddingsboei.

Rots in de branding
Maar ook de titel van het webinar is goed gekozen: een maatje is een rots in de branding. Een steun en toeverlaat.

Duinen voor de kust
Of op z’n Haags: SchuldHulpMaatjes zijn als duinen voor de kust. Een veilige gedachte.

Wat vind jij van het gebruik van beeldspraak? Welke metafoor past bij jouw hulpvragertraject?

Ik vond het heel leuk en bijzonder dat Annemarie haar case vanavond met ons deelde. Met het Turkse gezin heeft ze uiteindelijk toch stapjes vooruit kunnen zetten.

Mooi toch!

Interview met Maatjescoördinator Niesje Belder

Al googlend struikelde Niesje Belder twee jaar geleden over SchuldHulpMaatje toen ze iets zocht naast haar werk als Rijksambtenaar. Vanuit haar voorliefde voor getallen wilde ze als vrijwilliger mensen helpen die in de schulden waren gekomen. Aanvankelijk dacht ze met geld en budgetten bezig te gaan, maar dat bleek in de praktijk toch anders te zijn. Drie hulpvragers verder en een taak als Maatjescoördinator rijker, concludeert ze: “Je bent veel meer een luisterend oor en probeert mensen op weg helpen. Geld is ongeveer het laatste waarover het gaat.”

Die twee jaar omschrijft Niesje als haar persoonlijke ontwikkelingsreis. De problematiek van haar eerste hulpvrager was heftig, daarentegen zijn de problemen waarvoor haar huidige hulpvrager bij SchuldHulpMaatje Den Haag aanklopte aanzienlijk eenvoudiger. “Ik ervaar nu geen gesleur om vooruit te komen. In tegenstelling tot mijn eerste hulpvrager die in een psychische en relationele complexiteit verkeerde. Als vrijwilliger voelde ik me gedwongen om afscheid van deze persoon te nemen. Er zijn wel grenzen aan wat ik aan hulp kan bieden, heb ik ervaren. Dat draait dan om het blijven maken van keuzes die niet passen bij de problemen. Daar houdt het voor mij een keer op.”   

Hoe kan dit?

De ervaringen als maatje hebben Niesjes ogen wel geopend. “Ik bemerkte dat ik aanvankelijk niet kon begrijpen hoe iemand keuzes kan maken die lijnrecht ingaan op wat je eigenlijk zou willen. Om daar geen oordeel over te hebben is confronterend en lastig. Je hebt nu eenmaal je eigen referentie en vindt er iets van. Onbevooroordeeld kijken naar iemands situatie, daarin mee moeten gaan, ligt totaal niet in mijn aard. Dat iemand iets anders doet dan ik zou doen in die situatie; die gedachte moet ik echt van me afzetten. Nu ik mensen hun levensverhalen heb horen vertellen en uitdagende gesprekken met ze heb gevoerd, denk ik wel: Oh, oh.. hoe ben je hierin terecht gekomen? Dat roept bij mij ook wel boosheid op over het systeem waarin de overheid, die boete na boete oplegt, soms de grootste schuldeiser is. Het vraagt wel iets van het inlevingsvermogen van een vrijwilliger om deze hulp te kunnen bieden.”

Ontnuchterend

Dat de afgelopen twee jaar Niesje, ondanks haar nuchterheid, niet in de koude kleren is gaan zitten, daarover vertelt ze onomwonden. “Het is ook wel verdrietig wat mensen allemaal meemaken. Als ik dat afzet tegen mijn eigen leven en de zegeningen die ik ervaar, dan word je wel nederig en ben je minder geneigd om te zeuren. Wat heb ik het goed als ambtenaar. Het werkt ontnuchterend om met een andere kant van de samenleving te maken te krijgen.”

Onwil of onkunde

Terugkijkend constateert Niesje dat het eerder onkunde is dan onwil waardoor mensen in de financiële problemen geraken. “Een opeenvolging van ongelukjes, heftige gebeurtenissen in je leven, en ineens zit je aan de grond. Sommige mensen lukt het gewoon niet om een mentale stap te zetten. Het is bekend dat onder de stress over financiële zorgen je IQ daalt. We maken het mensen ook wel erg moeilijk om in die situatie juist te kunnen handelen.”

Intervisie

Coördinatoren kunnen in aanmerking komen voor intervisiebijeenkomsten. Niesje is daar positief over: “In dit werk is intervisie zeer waardevol. Voor mij zou het dan gaan over de vraag: hoe voorkom je dat je de boel van de hulpvrager overneemt? Bij een aanpakker als ik ben gebeurt dat zomaar. Ik wil dingen geregeld hebben. Het tegenovergestelde moet ik leren: geduld opbrengen totdat de hulpvrager zelf in actie komt. Daarover zou ik meer willen uitwisselen. Welke strategieën hebben anderen ervoor? En wanneer is het wel geoorloofd om iets over te nemen? Een van mijn hulpvragers had een spraakprobleem. Daar moest ik gewoon voor instappen, dat ging niet anders. Die heb ik kunnen helpen door namens haar gesprekken met schuldeisers te doen. De problemen moeten wel gewoon opgelost worden. Maar hoe kom je uit zo’n modus?  Dat vraagt erom bij jezelf te denken: het is niet mijn probleem. Het tempo van de hulpvrager bepaalt het tempo van het maatje.”

Vragen stellen

Kunnen loslaten, geen haast hebben zolang de problematiek dat toelaat. Het lukt haar steeds beter “Zolang de deurwaarder nog niet op de stoep staat, is er ruimte voor een afwachtende houding”, stelt Niesje vast. “Van Elmar leerde ik dat je aan de hulpvrager moet vragen: wat wil je van mij? Wat wil je dat ik doe? Wat is jouw plan? Zo’n vraag had ik nog niet eerder gesteld. Dat probeer ik dan toe te passen. Met vallen en opstaan word je er steeds beter in.”

Luisterend oor

Is het contact op afstand vanwege de coronamaatregelen een moeilijkheid? Voor de hulpvrager die Niesje nu begeleidt, speelt dat niet. “Misschien dat het in de beeldvorming over de persoon iets uitmaakt. Daarvoor is het wel belangrijk als je iemand kan ontmoeten. Maar het lukt zo ook prima, via contact op afstand. De hulpvrager is al snel met weinig blij. Ik hoef er alleen maar te zijn, met mijn luisterend oor. Als je zo een traject samen tot een goed einde kan brengen geeft dat een enorme voldoening. Je doet het om de hulpvrager het gevoel te geven weer in control te zijn. Iemand stappen laten zetten en laten ervaren dat hij of zij het zelf kan. Zelfredzaamheid en zelfvertrouwen: als je dat weet te bereiken is het een succes.”

Luistervaardigheid training

Vlak voor de kerstvakantie deed Niesje mee aan de training luistervaardigheid. “We hebben toen de principes geoefend, wat leuk was om te doen. Ik praat makkelijk. Voor je het weet stel ik de vraag, geef het antwoord en ga met het probleem aan de slag. De hulpvrager hoeft dan niets te doen. Dat is niet waar je heen wilt.  Voelen waar de ander behoefte aan heeft, uitvinden wat het echte probleem is. Nieuwsgierig blijven en niet je eigen wereld op de ander projecteren door in te vullen wat er aan de hand is. Dat valt nog niet mee. Wat ik te leren heb? Hoe zet je de ander centraal en hoe ben je zelf aanwezig in het gesprek terwijl je niks zegt. Hoe kan je de ander zichzelf laten zijn en zijn verhaal vertellen. En op je eerste gevoel blijven vertrouwen.”

Wil je ook aan de slag als maatje?
Meld je aan.

Auteur: Ruud Nannes